De meeste kinderen gaan naar school op hun vierde, vanaf vijf jaar is het kind leerplichtig. Van de Nederlandse bevolking gaat ongeveer 1% van de vijfjarigen naar het speciaal onderwijs, in de groep prematuren is dat 12%*. Het gaat hier vooral om kinderen met een matige tot ernstige verstandelijke of lichamelijke handicap. Dit soort handicaps zijn vaak al duidelijk voordat een kind naar school gaat. Maar lichtere motorische stoornissen, leerproblemen en gedragsproblemen die het verwerven van alledaagse vaardigheden en het normale leren belemmeren worden meestal pas ontdekt als een kind naar school gaat.

Allerlei problemen
Maar: 8% van de meisjes en maar liefst 17% van de jongens worden geconfronteerd met allerlei problemen: ze hebben concentratieproblemen, begrijpen opdrachten slecht, zijn verlegen of druk of ze kunnen zich niet goed uitdrukken. Veel van deze kinderen krijgen het advies een jaartje extra te kleuteren in de hoop dat de tijd de problemen oplost. Dit is echter niet altijd - vaak niet - een goede oplossing.

Combinatie
Naarmate het kind ouder wordt, komen er meer problemen aan het licht door de eisen die de maatschappij stelt. Stuk voor stuk kunnen deze problemen nog wel meevallen, maar door de combinatie zijn ze vaak wel lastig te hanteren. Daarom is langdurige follow-up nodig van alle kinderen die veel te vroeg zijn geboren, en hebben veel van deze kinderen extra begeleiding nodig.

Onderzoek
Daarvoor werd een kinderartsenonderzoek ontwikkeld. Dit onderzoek bestaat uit een uitgebreide vragenlijst voor de ouders en een gestandaardiseerd lichamelijk onderzoek door een kinderarts. Het lichamelijk onderzoek moet ook een neurologisch onderzoek omvatten, bijv moet gekeken worden naar de tonus, reflexen, spierkracht, onwillekeurige bewegingen, houding, balans, coördinatie en grove motorische vaardigheden. Ook wordt gekeken naar verstandelijke ontwikkeling en (sociaal) gedrag. Speciale aandacht moet worden besteed aan taal, omdat uit het POPS-onderzoek blijkt dat veel kinderen 'talige' problemen hebben.

Vóór groep 3
Dit onderzoek zou niet meer dan één uur moeten duren en gedaan moeten worden voordat het kind zes jaar is. Hiermee is vast te stellen bij welke veel te vroeg geboren kinderen ontwikkelingsstoornissen zijn ontstaan die een belemmering zouden kunnen vormen voor een normale scholing en een normaal leven. Kinderen met een zekere of mogelijke stoornis zouden verwezen moeten worden voor verder onderzoek en zo nodig gerichte behandeling. Kinderen zonder stoornis zouden moeten worden gelabeld als 'optimaal' en worden ontslagen van verdere follow-up.

Langer kleuteren geen goede oplossing
Leerproblemen op school zijn in deze groep kinderen een alarmteken van cognitieve problemen. Ze vormen een indicatie voor verwijzing van het betreffende kind naar een psycholoog voor uitgebreid onderzoek. Een jaar langer kleuteren is meestal geen goede oplossing. Omdat leerproblemen zo vaak voorkomen bij extreem te vroeg geboren kinderen is het zelfs aan te bevelen om deze problemen voor te zijn. Daarom wordt gepleit voor een gestandaardiseerd onderzoek van de cognitie van alle kinderen die geboren zijn na een zwangerschapsduur van minder dan 32 weken of met een geboortegewicht lager dan 1500 gram op vijfjarige leeftijd (vóórdat het kind naar groep 3 gaat). (zie ook: Vraag en antwoord)

Routineonderzoek
Omdat meer dan de helft van al deze kinderen ontwikkelingsproblemen heeft op een of ander gebied, is routineonderzoek van al deze kinderen noodzakelijk. De te gebruiken testen moeten alle domeinen van de ontwikkeling onderzoeken, moeten een vaststaande structuur hebben, zowel wat betreft het uitvoeren van de test als van het berekenen van de testresultaten. Onderzoek door een kinderarts die zich in een normale poliklinische setting een algemeen oordeel vormt is onvoldoende. De gevolgen van de problemen rond de geboorte zijn vaak groter dan artsen op het eerste gezicht denken.
Helaas is er geen eenvoudige manier om de kinderen die extra zorg nodig hebben 'eruit te vissen' , zoals er ook geen simpele manier is om neonatale intensive care goed te evalueren.

Helft
Maar we moeten ook niet uit het oog verliezen dat de helft van de veel te vroeg geboren kinderen op vijfjarige leeftijd geen enkel probleem heeft. Hoewel moderne neonatale zorg niet in staat is alle te vroeg of te klein geboren kinderen intact in leven te houden is zij zeker de moeite waard. * Dit blijkt uit het POPS-onderzoek, gedaan onder kinderen die ernstig pre- of dysmatuur geboren zijn in 1983.

In dit artikel is gebruik gemaakt van de samenvatting van het proefschrift van Dr. M.J.K. de Kleine, kinderarts-neonatoloog, Follow-uponderzoek van veel te vroeg geboren kinderen op de leeftijd van vijf jaar. Een uitgebreide samenvatting vindt u op de website van het LUMC