Waar komt dat vandaan? Schuldgevoelens komen vaak voort uit niet erg realistische gedachten en/of verwachtingen: ‘Als ik gezond leef, krijg ik ook een gezonde baby’. Als het niet zo loopt kan een schuldgevoel het gevolg zijn. De moeder voldoet niet aan het ‘ideaalbeeld’. Ook kan het zijn dat de moeder perfectionistisch is en zichzelf (te) veel verantwoordelijkheid toekent. Schaamte houdt ook nauw verband met schuldgevoel, en je hebt het wenselijke beeld van een moeder niet kunnen hooghouden. Daar kun je je voor schamen.

Hoe kun je je nu schuldig voelen over iets waarvoor je niet verantwoordelijk bent? Bij gevoelens gaat het er niet om of iets wel of niet reëel is. Gevoelens zijn er! Hoe zijn deze gevoelens ‘ontstaan’, hoe wordt hierover gedacht, hoe kunnen hier woorden aan gegeven worden en hoe kan hier op een adequate manier mee omgegaan worden? Vanuit het maatschappelijk werk wordt gekeken of niet-realistische gedachten in een meer realistisch perspectief geplaatst kunnen worden.

Functie

Schuldgevoelens kunnen ook een functie hebben in deze wereld vol chaos en emoties. Moeders willen verklaren en begrijpen wat hen allemaal overkomt, want dan houd je greep op de situatie. Een extreme vroeggeboorte is vaak onverklaarbaar en onbegrijpelijk. Door jezelf nu ‘schuld’ aan te praten, krijgt de moeder nog enigszins controle over haar situatie. Het hebben van schuldgevoelens: ‘ik zal iets niet goed gedaan hebben’ geeft een ‘verklaring’ en soms voor een korte tijd houvast.

Soms is het makkelijker om je zelf schuldig te voelen dan toe te geven of te weten hoe hulpeloos je in werkelijkheid eigenlijk bent. Dit zijn overlevingsstrategieën. Soms staan mensen zichzelf wel een schuldgevoel toe, maar geen boosheid. Schuldgevoel kan dan een naar binnen gekeerde boosheid zijn.

Vanuit de praktijk

Als de moeder ooit tegen iemand zegt dat ze zich schuldig voelt aan wat er gebeurd is, wordt er vaak gereageerd met: ‘Dat is nergens voor nodig, je hebt gezond geleefd’.

Of ze krijgt een arm om haar heengeslagen, een liefdevolle aai, een zakdoek aangereikt. Op die manier wordt geprobeerd de moeder te steunen, te troosten. Hoe goed bedoeld ook, ze voelt zich dan niet gehoord en begrepen in haar verhaal. Haar gevoelens worden geblokkeerd en ze kan haar verhaal niet verder vertellen, terwijl ze er behoefte aan heeft om te worden 'verstaan'. Ze heeft er behoefte aan deze soms ingewikkelde en belastende schuldgevoelens te uiten.

Je moet als partner stevig in je schoenen staan om naast je eigen emoties ook de emoties van je vrouw op te kunnen vangen. Ze voelen zich machteloos en onthand. Veel mensen hebben voor het eerst in hun relatie te maken met zo’n ingrijpende situatie en de gevoelens die hiermee gepaard gaan.

Als je er samen niet uitkomt, is het goed om contact op te nemen met het maatschappelijk werk – bijvoorbeeld van de afdeling waar je kind ligt (of gelegen heeft).

Zij kan samen met de ouders zoeken naar de betekenis van het gevoel. Het is niet meteen weg, maar de moeder hoort dat het mag, dat ze zich zo mag voelen, en het is juist het begrip dat dan werkt. Ze kan ook samen met ouders zoeken naar wat ‘troosten’ en ‘steunen’ voor hen betekent. En zeker ook naar wat voor deze ouders de betekenis is van de vroege geboorte van hun kind en wat ouderschap/moederschap/vaderschap voor hen betekent.

(Samenvatting van een artikel uit Kleine Maatjes, januari 2006) Het hele artikel staat in de bijlage (word-document)

specialisme: